Miras hukukunda en çok merak edilen konulardan biri, bir kişinin vefatından sonra mal varlığı üzerinde ne kadar tasarruf yetkisine sahip olduğudur. “Mülk benim değil mi, istediğime bırakamaz mıyım?” sorusunun hukuki yanıtı, Saklı pay kavramında gizlidir.

Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın iradesini özgürce kullanmasını desteklerken, aynı zamanda aileyi korumak amacıyla belirli yakınlıktaki akrabaların miras haklarını güvence altına almıştır. Bu yazımızda, kural olarak vasiyetname ile dahi dokunulamayan saklı payın ne olduğunu, kimlerin saklı paylı mirasçı sayıldığını ve bu hakların ihlali durumunda hangi hukuki yollara başvurulabileceğini detaylandıracağız.

⚡ Saklı pay nedir ve neden önemlidir?

Miras bırakan kural olarak sahip olduğu malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir. Yasal mirasçılar muris hayattayken henüz mirasçı sıfatına sahip olmadıkları için bunu engelleyemezler. Kanun koyucu, bu özgürlüğe bir sınırlama getirerek; miras bırakanın tüm mal varlığını üçüncü kişilere veya sadece bir mirasçısına bırakmasını ve diğer yakınlarını mağdur etmesini önlemek istemiştir. Miras bırakanın kendi malvarlığındaki tasarruf edemediği bu kısma miras hukukunda “Saklı pay” denilmektedir.

Türk Medeni Kanunun 505. Maddesinde “tasarruf edilebilir kısım” başlığı altındaki düzenlemeye göre: “Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir” denilmiştir. Saklı payın önemi de burada ortaya çıkmaktadır: Saklı payı ihlal edilen mirasçı, bu tasarrufların saklı payı oranında iptali için tenkis davası açabilecektir. Aynı kanunun 506. Maddesinde ise saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları belirtilmiştir.

Kimler saklı paylı mirasçıdır? (Kimlerin saklı payı vardır?)

Murisin yasal mirasçılarının kimler olduğunu “Yasal Mirasçılar ve Miras Payı Oranları” isimli yazımızda açıklamıştık. Kanun koyucu bu yasal mirasçılardan bazılarının haklarını kuvvetlendirmiş ve bu kişileri saklı paylı mirasçı olarak nitelemiştir. Türk Medeni Kanunun 506. Maddesindeki düzenlemeye göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:

1. Altsoy: Çocuklar, torunlar ve onların çocukları.
2. Anne ve Baba: Miras bırakanın altsoyu yoksa, anne ve babası saklı pay sahibi olur.
3. Sağ kalan eş: Ölen kişinin eşi, hangi zümredeki mirasçılarla birlikte olursa olsun her zaman saklı pay sahibidir.

📌 Bilgi Notu: 2007 yılından önce kardeşler de saklı pay sahibiydi. Ancak yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı tamamen kaldırılmıştır. Türk Medeni Kanununun 506. Maddesinde sayılan kişiler haricinde Kardeş, amca, dayı, Büyükanne, büyükbaba gibi normalde yasal mirasçı olabilecek kişilerin saklı payı bulunmamaktadır.

🔢 Saklı pay oranları nasıl hesaplanır?

Saklı pay, mirasçının normal şartlarda alacağı “yasal miras payı” üzerinden belirli bir oranla hesaplanır. Bu nedenle öncelikle yasal miras payının ne olduğu bilinmeli ve buna göre TMK 506. Madde yorumlanarak saklı pay hesaplanmalıdır.

Mirasçı	Saklı Pay Oranı	Açıklama
Altsoy (Çocuklar, Torunlar)	Yasal miras payının 1/2’si	Çocukların her biri, normal miras payının yarısı kadar saklı paya sahiptir.
Anne ve Baba	Yasal miras payının 1/4’ü	Altsoyu olmayan miras bırakanın anne ve babası için geçerlidir.
Sağ kalan eş (Altsoy veya Anne/Baba ile birlikte)	Yasal miras payının Tamamı	Eş, çocuklar veya anne/baba ile mirasçıysa saklı payı yasal payına eşittir.
Sağ kalan eş (Tek başına veya diğerleri ile birlikte)	Yasal miras payının 3/4’ü	Eş, kayınpeder/kayınvalide veya diğer gruplarla mirasçıysa bu oran uygulanır.
Kardeşler	Yok	2007 yılındaki düzenleme ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır.

Çocukların ve torunların (altsoyun) saklı pay oranı nedir?

Sağ kalan eş ile birlikte altsoy (çocuklar veya torunlar) mirasçı olmuş ise bu durumda; sağ kalan eşin saklı pay oranı yasal miras payının tamamı, altsoyun (çocukların ve torunların) saklı pay oranı ise yasal miras payının yarısıdır.

Mirasçılar	Eşin yasal miras payı	Eşin saklı payı	1. çocuk yasal miras payı	1. çocuk saklı payı	2. çocuk yasal miras payı	2. çocuk saklı payı
Sağ kalan eş + 1 çocuk	1/4	1/4	3/4	3/8	–	–
Sağ kalan eş + 2 çocuk	1/4	1/4	3/8	3/16	3/8	3/16
1 çocuk	–	–	1/1	1/2	–	–
2 çocuk	–	–	1/2	1/4	1/2	1/4

Sağ kalan eşin ve anne/babanın saklı pay oranı nedir?

Sağ kalan eşin ve anne/babanın saklı pay oranı Türk Medeni Kanununun 496, 499 ve 506 maddeleri uyarınca tespit edilir. Miras bırakanın altsoyu (çocuğu veya torunu) yoksa, anne ve babası ancak o zaman saklı pay sahibi olur. İlgili düzenlemelere göre anne ve babanın saklı pay oranı yasal miras payının dörtte biri; Sağ kalan eşin saklı pay oranı ise, Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür.

Mirasçılar	Eşin yasal miras payı	Eşin saklı payı	Anne/Babanın Yasal miras payı	Anne/Babanın saklı payı	Büyükanne/baba yasal miras payı
Anne ve Baba	–	–	1/1	1/4	–
Sağ kalan eş + Anne ve Baba	1/2	1/2	1/2	1/8	–
Sağ kalan eş + Büyükanne ve büyükbaba	3/4	9/16	–	–	1/4

🔶 Saklı payın kaldırılması veya iptal edilmesi mümkün mü?

Her ne kadar kanun koyucu bazı yasal mirasçılara saklı pay vererek onları miras bırakan karşısında korumak istemiş ise de bu koruma mutlak değildir. Mirasçının belirli ağır kusurları işlediği durumlarda bu genel kuralın dışına çıkılabilir. Saklı payın kaldırılması veya etkisiz hale getirilmesi ancak şu yollarla mümkün olabilir:

1. Mirasçılıktan çıkarma (Iskat)

Türk Medeni Kanunu 510. Maddesinde belirtilen durumlar söz konusu olursa Miras bırakan, vasiyetname ile saklı payı iptal edebilir ve mirasçısını mirasın dışında bırakabilir. Vasiyetnamede açıkça belirtilmesi gereken ve kanunda sayılan mirastan ıskat sebepleri şunlardır:

• Mirasçının, miras bırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olması.
• Mirasçının, aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olması (Örneğin: Bakıma muhtaç anne-babaya kasten bakmamak, onları terk etmek).

📌 Bilgi Notu: Mirastan ıskat sebepleri vasiyetnamede açıkça belirtilmelidir. Sadece “Beni hiç arayıp sormadı” veya “İstediğim kişiyle evlenmedi” gibi soyut gerekçeler, saklı payın iptali için yeterli yasal sebep sayılmaz.

2. Mirastan feragat

Mirasçı, henüz miras bırakan sağ iken onunla bir “Miras Feragat Sözleşmesi” imzalayarak saklı pay hakkından kendi rızasıyla vazgeçebilir. Bu sözleşme genellikle bir karşılık (ivaz) alınarak yapılır (Örneğin: “Şu evi şimdi bana devret veya şu kadar para ver, ileride mirastan hak talep etmeyeyim”). Bu sözleşmenin mutlaka noter huzurunda ve resmi şekilde yapılması gerekir.

📌 Bilgi Notu: Mirastan feragat sözleşmesinin karşılık alınmadan (ivazsız) yapılması durumunda, mirastan feragat edenin altsoyunun mirasçılık sıfatı devam eder. Muris vefat ettiğinde, mirastan feragat eden kişi sanki daha önce vefat etmiş gibi onun altsoyu mirasçı olur.

3. Mirastan yoksunluk

TMK 578. maddesinde düzenlenen bu durum, TMK 510. maddesindeki mirasçılıktan çıkarma işleminden farklı olarak miras bırakanın iradesinden bağımsız olarak kendiliğinden gerçekleşir. Eğer bir mirasçı; miras bırakanı kasten öldürmüş, öldürmeye teşebbüs etmiş veya onu vasiyetname yapamaz hale getirmek için aldatma, zorlama veya korkutma gibi yollara başvurmuşsa, kanun gereği mirasçılık sıfatını ve dolayısıyla saklı payını kaybeder.

📌 Bilgi Notu: Mirastan yoksunluk, sadece yoksun olan mirasçıyı etkiler. Mirastan yoksun olan kişinin altsoyu, miras bırakandan önce ölen kişinin altsoyu gibi mirasçı olur.

4. Mirasın reddi (Reddi Miras)

Miras bırakanın vefatından sonra 3 ay içinde mirasçının kendi özgür iradesiyle sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddetmesi durumunda mirasçılık durumu sona ereceği için saklı pay da ortadan kalkmış olur.

📜 Mirasın ne kadarını istediğime bırakabilirim? Tasarruf oranı ve sınırları

Miras hukukunda “Tasarruf Oranı”, miras bırakanın sağlar arası bağışlamalarla veya vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarla, hiçbir yasal kısıtlamaya takılmadan üzerinde dilediği gibi karar verebileceği serbest kısımdır. Bir başka deyişle; toplam mirasınızdan, saklı paylı mirasçıların (eş, çocuk, anne-baba) haklarını çıkardığınızda elinizde kalan özgür hareket alanınızdır (Tasarruf Oranı = Toplam Miras – Saklı Payların Toplamı).

1. Tasarruf oranı nasıl belirlenir?

Bu oran sabit değildir; miras bırakanın geride kalan saklı paylı mirasçılarına göre değişir:

• Eğer hiç saklı paylı mirasçınız yoksa: (Örneğin; eşiniz hayatta değil, çocuğunuz yok ve anne-babanız vefat etmişse) Tasarruf oranınız mirasın %100’üdür. Mal varlığınızın tamamını bir vakfa, bir arkadaşınıza veya uzak bir akrabanıza bırakabilirsiniz.
• Eğer saklı paylı mirasçılarınız varsa: Bu durumda özgürlüğünüz, onların saklı payları oranında kısıtlanır. Örneğin, mirasçı olarak eşiniz ve bir çocuğunuz varsa; mirasın 5/8’i onların saklı payıdır, kalan 3/8’i ise sizin tasarruf oranınızdır.

2. Tasarruf oranı aşılırsa ne olur?

Birçok kişi vefatından önce bağışlama yaparken ve vasiyetname düzenlerken bu oranı bilmeden hareket ediyor. Eğer yaptığınız işlemler tasarruf oranınızı aşıyorsa vasiyetname geçersiz olmaz ancak vefatınızdan sonra saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak, sizin tasarruf oranınızı aşan kısmın kendilerine iadesini isteyebilirler.

⚖️ Saklı pay ihlali durumunda Tenkis Davası ve Şartları

Miras bırakanın, tasarruf oranını aşarak saklı paylı mirasçıların haklarına zarar vermesi durumunda başvurulan hukuki yola tenkis davası denir. Tenkis, “indirme/azaltma” anlamına gelir. Bu dava, vasiyetname ile saklı pay ihlali veya miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlamalar ile saklı pay ihlali durumunda saklı payın, yasal sınırlara geri çekilmesini (indirilmesini) ve iadesini sağlar.

1. Tenkis davasını kimler açabilir?

Tenkis davası veya halk arasındaki deyimle saklı pay davası, sadece saklı payı ihlal edilen mirasçılar tarafından açabilir. Bunlar:

• Altsoy: Çocuklar, torunlar ve onların çocukları
• Anne ve Baba: (Eğer altsoy yoksa)
• Sağ Kalan Eş

2. Tenkis davası ne zaman açılır? Zamanaşımı ve hak düşürücü süre

Bu miras davası, muris muvazaası gibi davalardan farklı olarak her zaman açılamaz; kanunda belirtilen süreler içerisinde açılmalıdır. Bu davalar için kanunda ön görülen süreler; zamanaşımı süresi değil, hak düşürücü sürelerdir. TMK 571 kapsamında iki farklı süre ön görülmüştür:

• 1 Yıllık Süre: Saklı paylı mirasçı, saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmalıdır.
• 10 Yıllık Süre: Bu öğrenme hali, her halükarda vasiyetname varsa vasiyetin açılma tarihinden, vasiyetname yoksa mirasın açılmasından (vefat tarihinden) itibaren 10 yıl ile sınırlandırılmıştır.

3. Tenkis davası nerede açılır? Görevli ve yetkili mahkeme

Saklı payın korunması amacıyla açılan bu miras davası, miras bırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde açılır. Davanın karmaşık hesaplamalar (sabit tenkis oranı, net tereke hesabı vb.) içermesi nedeniyle miras hukuku alanında çalışan bir Avukat desteği alınması sürece önemli katkılar sunacaktır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları hakkında sıkça sorulan soruları ve cevaplarını sizler için derledik.